Satrançta Sık Sorulan Sorular ve Yanıtları

Satrançta şah şahı yer mi?

Hayır. Şah, başka bir şahı yiyemez ve tehdit edemez. Şah yenebilen değil yalnızca tehdit edilebilen bir taştır. Tehdit altındaki şah hiçbir hamleyle kurtulamıyorsa oyun mat ile sonuçlanır; şah yine de tahtadan kaldırılmaz.

İki şah yan yana gelebilir mi?

Hayır. İki şah hiçbir zaman yan yana gelemez veya birbirine şah çekemez. Bir şah, rakip şahın tehdit ettiği bir kareye gidemez.

Bu yüzden iki şahın aralarında daima en az bir kare boşluk bulunmak zorundadır.

Satrançta şah taş yer mi?

Şah taş yiyebilir, fakat iki istisna vardır:

• Rakip şahı yiyemez (şahlar birbirini ne yiyebilir ne tehdit edebilir).
• Rakibin başka bir taşı tarafından korunan bir taşı yiyemez. Çünkü kendi şahını şah çekilen bir kareye götürmek kural dışı bir hamledir.

Şah veziri yiyebilir mi?

Evet, eğer rakip vezir başka bir taş tarafından korunmuyorsa şah onu yiyebilir. Şah, etrafındaki en fazla 8 kareyi kontrol eder (merkezde 8, kenarda 5, köşede 3 kare). Korunan bir taşı yemek yasaktır - çünkü o taşı yiyince şah, koruyan taşın tehdidi altına girer.

Şah çeken taş yenir mi?

Evet, eğer kurallı bir hamleyle yenilebiliyorsa. Şahı tehditten kurtarmanın üç yolu vardır:

Şah tek kaldığında kaç hamle yapma hakkı vardır?

Bu yaygın bir yanılgıdır; "şah tek kaldı" diye özel bir kural yoktur. Şahı tek kalan oyuncu istediği kadar oyuna devam edebilir. Oyun ancak şu durumlardan biri gerçekleştiğinde sona erer:

• Mat olur (yenilir)
• Pat olur (berabere)
• 50 hamle kuralı uyarınca beraberlik talep edilir
• Materyal yetersizliği oluşur

Satrançta kaç kez şah çekilebilir?

Sınır yoktur. Kurallara uygun olduğu sürece bir oyuncu istediği kadar şah çekebilir. Tek dolaylı kısıtlama, aynı pozisyonun üç kez tahtada belirmesidir; bu durumda üç hamle tekrarı gerekçesiyle beraberlik talep edilebilir.

Hangi taşlar şahı yiyebilir?

Yanıt: Hiçbiri yiyemez. Tüm taşlar şahı tehdit edebilir (şah çekebilir) ama yiyemez:

Mat anında oyun sona erer; şah tahtadan kaldırılmaz.

Satrançta pat ne demek?

Satrançta Pat, sıra kendisindeyken ve şah çekilmemişken bir oyuncunun satranç kurallarına uygun hiçbir hamle yapamadığı durumdur. Pat durumunda oyun beraberlikle sonuçlanır. İngilizcesi stalemate'tir. Pat ile mat sıkça karıştırılır: kritik fark, oyuncu o anda şah altındaysa mat, değilse pattır.

Mat ile pat arasındaki fark nedir?

Tek farkları, hamle yapamayan tarafın o anda şah altında olup olmadığıdır. Şah altındaysa mat (oyunu kaybeder). Şah altında değilse pat (oyun berabere). Bu yüzden büyük materyal üstünlüğüne sahip taraf rakibinin tüm kurallı hamlelerini kapatırken dikkatli olmalı, aksi halde patla beraberliğe yol açabilir.

Satrançta beraberlik kaç yöntemle olur?

FIDE kurallarına göre satrançta oyun beş ana yolla berabere biter:

Satrançta 16 hamle kuralı nedir?

Satrançta 16 hamle kuralı diye bir kural yoktur; halk arasında karıştırılan kural 50 hamle kuralıdır. Hamleler sayılırken her iki tarafın hamleleri ayrı ayrı değil; karşılıklı yapılan her hamle 1 hamle sayılır. Eğer 50 hamle boyunca herhangi bir taş alımı ya da piyon sürüşü yapılmazsa, hamle sırası gelen oyuncu beraberlik talep edebilir. Bu kuralın amacı taş değişimi vadetmeyen oyunları sonuca kavuşturmaktır.

Satrançta pat kaç hamle?

Pat için belirli bir hamle sayısı yoktur. Bu soru, pat kuralının yanlış anlaşılmasından doğar. Pat, sıra kendisindeyken ve şah çekilmemişken kurallı hamle yapamayan oyuncunun anlık durumudur. Halk arasında bu soruya yol açan asıl kural 50 hamle kuralıdır: 50 hamle boyunca taş alımı veya piyon sürüşü olmazsa oyuncu beraberlik talep edebilir.

Satrançta 3 kere aynı pozisyon olursa ne olur?

Aynı pozisyonun üç kez tahtada oluşması durumunda hamle sırası gelen oyuncu beraberlik talep edebilir. Pozisyonun aynı sayılması için yalnızca taşların yerleşimi değil; aşağıdakiler de aynı olmalıdır:

• Hamle sırası (kim oynayacaksa)
• Rok hakları (her iki taraf için kısa ve uzun)
• Geçerken alma imkânı

Üç tekrarın peş peşe olması gerekmez. Aynı pozisyon beş kez oluşursa beraberlik otomatik kararlaşır.

Satrançta patın İngilizcesi nedir?

Pat durumunun İngilizce karşılığı stalemate'tir. Pat ve mat farkını korumak için stalemate ile checkmate'i karıştırmamak gerekir; mat = checkmate.

Satrançta şahın yeri neresidir?

Üzerinde harf ve rakamların yer aldığı bir satranç tahtası kullanıyorsanız beyaz şah e1 karesinde, siyah şah e8 karesinde oyuna başlar.

Eğer kullandığınız zeminde harf ve rakamlar mevcut değilse sağ alt köşeniz beyaz kare olmalı. Bu yerleşim doğru olduğunda beyaz şah, en alt yatayda soldan 5. kareye; siyah şah ise en üst yatayda beyaz şahın tam karşısına konur.

Şah sağda mı, solda mı? Vezirin yeri neresi?

Hatırlamanın en kolay yolu şu kuraldır: vezir kendi rengiyle başlar. Beyaz vezir beyaz karede, siyah vezir siyah karede oturur. Şah ise vezirin yanında kalan e sütunundaki kareye gelir.

Beyaz tarafta vezir d1'de (beyaz kare), şah e1'de durur. Siyah tarafta vezir d8'de (siyah kare), şah e8'de durur. İki taraftan bakıldığında şahlar ve vezirler karşılıklı dizilir.

Şah kendi renginde mi durur?

Hayır. Bu vezirin kuralıdır; şahın değil. Şah, vezirin yanındaki tek boş kareye yerleşir; şahın bulunduğu karenin rengi önemli değildir. Beyaz şah siyah karede (e1), siyah şah beyaz karede (e8) başlar.

Tuşe (j'adoube) nedir? Dokunulan taş oynanmak zorunda mı?

Tuşe (touch-move) kuralı: hamle sırası olan oyuncu kendi taşlarından birine dokunduğunda, o taşın kurallı bir hamlesi varsa o taşı oynamak zorundadır. Rakip taşına dokunulduğunda ise kurallı bir alma hamlesi varsa o taş alınmak zorundadır.

Yalnızca taşı düzeltmek isteyen oyuncu önceden "j'adoube" (Fransızca: "düzeltiyorum") demelidir.

Taş kareye bırakıldıktan ve el çekildikten sonra hamle kesinleşir; geri alınmaz. Turnuvada en sık başvurulan hakem kararlarından biridir.

Piyon dönüşümü nedir? Piyon vezir olabilir mi?

Beyaz piyon 8. yataya, siyah piyon 1. yataya ulaştığında zorunlu olarak başka bir taşa dönüşür. Oyuncu vezir, kale, at veya fil arasından dilediğini seçebilir; aynı renkte kaç tane olursa olsun fark etmez (tahtada iki vezir, üç at vb. olabilir).

Piyon olarak kalmak veya şah olmak yasaktır. En sık seçilen vezir olduğu için "vezir yapmak" tabiri yaygındır. Bazı taktiksel pozisyonlarda vezir yerine at seçmek daha güçlüdür - buna küçük dönüşüm (underpromotion) denir.

Geçerken alma (en passant) nedir?

Bir piyon iki kare ileri sürüldüğünde, rakip piyon ona yatay komşuluk taşıdığı andan itibaren yalnızca BİR HAMLE süreyle çapraz olarak geçen piyonu alabilir.

Bu özel kural, piyonun iki kare sürüş hakkını dengelemek için 15. yüzyılda eklenmiştir. Hak hemen kullanılmalıdır; bir hamle bekledikten sonra geçerken alma fırsatı kaybolur.

Rok nedir? Kısa rok ve uzun rok ne demek?

Rok, şahı emniyete almanın en hızlı yolu olan özel bir hamledir; şah ve kale tek hamlede yer değiştirir. İki türü vardır:

Rok atılabilmesi için 4 koşul:

• Şah ve roka katılan kale daha önce hareket etmemiş olmalı.
• İkisi arasındaki kareler boş olmalı.
• Şah o anda şah altında olmamalı.
• Şahın geçtiği veya vardığı hiçbir kare tehdit altında olmamalı.

Bir satranç oyununda en fazla kaç hamle yapılabilir?

Teorik üst sınır 5949 hamle'dir. Bu sayı, 50 hamle ve 75 hamle kuralları çerçevesinde en uzun olası oyunun matematiksel hesabıyla bulunmuştur.

Pratikte böyle bir oyun görülmez. 50 hamle kuralı gereği taş alımı veya piyon sürüşü yapılmayan her 50 hamlede oyuncu beraberlik talep edebilir; 75 hamlede ise oyun otomatik olarak berabere biter. Bu yüzden tipik bir maç 30-60 hamle arası sürer; uzun maçlar nadiren 100 hamleyi aşar.

Hatalı hamle (kural dışı hamle) kuralı nedir?

Turnuvada bir oyuncu kurallara aykırı bir hamle yaptığında saat durdurulur, hakem çağrılır ve pozisyon hatadan önceki haline döndürülür. Hata yapana ek süre olarak rakibine 1-2 dakika eklenir (turnuvanın yönetmeliğine göre değişir).